Το ΟΧΙ του Τίμου Μωραϊτίνη

You Are Here:
Από την έναρξη του ελληνο-ιταλικού πολέμου (1940- 41), την επαύριο κιόλας του «ΟΧΙ», από την επιστράτευση δηλαδή και μέχρι που μπήκαν οι Γερμανοί, ο Μωραϊτίνης καταθέτει ένα πολεμικό χρονογράφημα κάθε μέρα ανελλιπώς στο «Έθνος», ενθαρρύνοντας το στρατό μας και διακωμωδώντας Μουσολίνι και Χίτλερ, φασιστική Ιταλία και ναζιστική Γερμανία.
Είναι ένας καθημερινός καλπασμός γραφής, ένας σφυροκόπημα των εισβολέων. Τα πρωτοσέλιδα αυτά χρονογραφήματα ξεφεύγουν από τη μέχρι τότε φιλοσοφική και χιουμοριστική θεώρηση των πραγμάτων και γίνονται πιο ανάλαφρα, πιο λαϊκά, πιο σκωπτικά. Είναι ένα ρεσιτάλ λαϊκής σάτιρας και εξευτελισμού του εχθρού. Είναι σαρκαστικά, συνθηματικά και προπαγανδιστικά της Νίκης. Στόχος, η εμψύχωση λαού και στρατού, το κουράγιο, η Νίκη.
Σ’ αυτήν τη Νίκη πιστεύει ο Τίμος Μωραϊτίνης από την αρχή της ιταλικής επίθεσης, από την πρώτη μέρα, το δε πρώτο του «πολεμικό» χρονογράφημα που αναφέρεται στην επιστράτευση και περιγράφει την ενθουσιώδη πορεία  των ελληνικών νιάτων προς τους στρατώνες, τιτλοφορείται «Η ΝΙΚΗ».
Βάσιμα μπορεί να πει κανείς ότι ο Μωραϊτίνης έδωσε το έναυσμα της σάτιρας κατά του Μουσολίνι και των περί αυτόν, αλλά κυρίως καθιέρωσε το στυλ της σάτιρας της εποχής. Όμως, μέσα στο «μεθύσι» αυτό, εξοργίζεται, αγανακτεί, κραυγάζει και σπαράζει όταν βομβαρδίζονται άμαχοι, παιδιά, νοσοκομεία … Την απελπισία αυτή την μετατρέπει σε φραγγέλιο. Και σ’ ένα εξοντωτικό και εξουθενωτικό σαρκασμό.
Τα χρονογραφήματα αυτά της περιόδου του ελληνο-ιταλικού πολέμου και της εισβολής των Γερμανών, αποτελούν ένα αξιόπιστο και μοναδικό χρονικό της καθημερινότητας του πολέμου στα μετόπισθεν. Τι συνέβαινε στην Αθήνα της εποχής, σε σχέση πάντοτε με τον πόλεμο. Μια ιστορική καταγραφή, πως βίωναν οι Αθηναίοι και ο άμαχος πληθυσμός την περίοδο εκείνη. Τι άκουγε, τι μάθαινε, πόσο τον επηρέαζε και με ποιο τρόπο, πως αξιολογούσε τα γεγονότα ο κόσμος, πως τα μετέφερε- ο  Μωραϊτίνης μέσα από τη στήλη του- στο Μέτωπο που τον διάβαζαν, πως ενθάρρυνε τον αγώνα. Αλλά και πως τα αξιολογούσε ένα από τα εντιμότερα πνεύματα της εποχής. Και αυτή είναι η μοναδικότητα του χρονικού αυτού. Είναι το χρονικό μιας ένδοξης πορείας του στρατού μας προς τη Νίκη.
«Έτσι, γράφει η σύζυγος του Μαρία Μωραϊτίνη, ο παλαιός πολεμίστης φτάνει πραγματικά ως τις απρόσιτες κορυφές, εκεί που θέλησε να βρεθεί από την πρώτη μέρα του πολέμου, με τόση λαχτάρα. Με όπλα τα ακονισμένα βέλη της διάνοιάς του και τη φλογερή φιλοπατρία του».
Και άλλη σάτιρα      
Ο Τίμος Μωραϊτίνης δεν περιορίζει τη σάτιρα του και κυρίως το σαρκασμό του (σπανιότατα σαρκάζει σε ολόκληρο το έργο του) απέναντι στον εχθρό μόνο στα χρονογραφήματά του στο «Έθνος». Ο πολεμικός «Φανός των Συντακτών» του 1941 είναι γεμάτος από τη σάτιρα και το σαρκασμό του, καθώς τα περισσότερα από τα περιεχόμενά του ήταν δικά του μαζί με τα συνοδευτικά σκίτσα του «Πατριάρχη του πολιτικού σκίτσου» Φωκίωνα Δημητριάδη. Γράφει τα περισσότερα κείμενα, εμπνέεται γελοιογραφίες και γράφει τις λεζάντες, «συνθέτει» παρωδίες μικρών αγγελιών και αποφθεγμάτων δήθεν διασήμων ανδρών, γράφει στίχους, σκέτς, μονόπρακτα και διηγήματα κ.α.
Ποίηση
Με την είσοδο των Γερμανών όσες εφημερίδες δεν ανέστειλαν την κυκλοφορία τους τίθενται υπό καθεστώς λογοκρισίας. Ο Τίμος Μωραϊτίνης καταθέτει τη συντριβή του σε στίχους. Η κατοχική αυτή ποίηση μαζί με την ποίηση του πολέμου κοσμεί πλέον την ανθολογία των ελληνικών γραμμάτων αυτής της εποχής. Ο ενθουσιασμός για τη νίκη κατά τον ελληνο-ιταλικό πόλεμο μετατρέπεται σε ελεγεία την περίοδο της κατοχής. Και όταν βλέπει να υψώνεται η σβάστικα στην Ακρόπολη γράφει το περίφημο «Ακρόπολις»:
Ο γκιώνης στην Ακρόπολι μοιρολογάει και κλαίει
Και μιά φωνή απ’ τα μάρμαρα περήφανη του λέει:
-Μην κλαίς, πικρέ τραγουδιστή και δεν θα γίνω σκλάβα
Στου χρόνου το ξετύλιγμα και στου καιρού το διάβα,
Όσες σκλαβιές κι’ αν γνώρισα, όσους εχθρούς κι’ αν είδα
Έγερνα σκλάβα από βραδύς και ξύπναγα Ελληνίδα.     
Ακολουθεί επιλογή:
  • Χρονογραφημάτων του πολέμου

             Χρονογραφήματα Α 

             Χρονογραφήματα Β

             Χρονογραφήματα Γ

  • Ποίησης του πολέμου

             Από την ποίηση του ελληνο-ιταλικού πολέμου 1940-41

  • Ποίησης της κατοχής

             Από την ποίηση της γερμανικής κατοχής 1941-44

  • Αποσπασμάτων από τον «Φανό των Συντακτών»