Αθηναιογραφία- Μυθιστόρημα

You Are Here:

Μυθιστόρημα- Κλικ Εδώ

Αθηναιογραφία

Ο Τίμος Μωραϊτίνης είναι ταυτισμένος με την Παλιά Αθήνα και η Παλιά Αθήνα μαζί του. Η προσέγγιση αυτή δίνει το μέγεθος, την έκταση και το είδος της Αθηναιογραφίας του, που εξιστορεί αυθεντικά και από πρώτο χέρι την Αθήνα του τέλους του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου.
Αυτόπτης μάρτυς των γεγονότων της εποχής εκείνης, παραλαμβάνει την Αθηναιογραφία από εκεί που την άφησε ο εξέχων αθηναιογράφος Δημήτριος Καμπούρογλους και την καταγράφει μέχρι την πρώτη 10ετία – 15ετία του 20ου αιώνα.
Ανεπιφύλακτα ο Τίμος Μωραϊτίνης θεωρείται ο κατ’ εξοχήν και αυθεντικός χρονικογράφος της περιόδου αυτής που αφορά και στη νεότητά του. Και αν υπάρχει ακόμη ένας νοσταλγικός απόηχος για την Παλιά Αθήνα αυτό οφείλεται αποκλειστικά στον Τίμο Μωραϊτίνη, που την αγάπησε με πάθος, την τραγούδησε και την περιέγραψε με ενθουσιασμό και έμπνευση, καταθέτοντας στα κείμενά του όλο του τον έρωτα και το λυρισμό του γι’ αυτήν, αποκαλύπτοντας και εξιστορώντας άγνωστες πτυχές της. Όσοι μίλησαν για τον χρονογράφο, τον θεατρικό συγγραφέα ή τον ποιητή Μωραϊτίνη, σπάνια δεν ανέφεραν την αθηναιογραφία του και την αθηναιολατρεία του.
Αναφερόμενος στο τελευταίο του βιβλίο «Τα Ρωμαντικά Χρόνια της Αθήνας» ο Κύρος Κύρου της «Εστίας» παρατηρούσε:
1
Και όταν πέθανε ο συγγραφέας, ο Δημ. Γιαννουκάκης έγραψε:

2

Επιλεκτικά και ενδεικτικά παρατίθενται οι ακόλουθες κρίσεις για «Τα Ρωμαντικά Χρόνια της Αθήνας» και την αθηναιολατρεία του Τίμου Μωραϊτίνη.

4

Η αθηναιογραφία του Τίμου Μωραϊτίνη απλώνεται σε ολόκληρο το ποιητικό, πεζογραφικό και θεατρικό έργο του.
• Στην ποίησή του η Αθήνα καταλαμβάνει ένα ξεχωριστό και σημαντικό τμήμα που της εναποθέτει όλη του τη στοργή και την ομορφιά της πένας του, όπως το χαρακτηριστικό «Παληά Αθήνα» (1915) που παρατίθεται και αρκεί αυτό και μόνο για να δώσει μια αρκετά ευκρινή εικόνα εκείνης της Αθήνας.
5
• Στα θεατρικά του και κυρίως στις επιθεωρήσεις, η Αθήνα κατέχει επίσης μια ξεχωριστή θέση όπως στα «Πανοράματα», στην «Ιστορία της Αθήνας», και στην «Μπερλίνα» για τις ανάγκες της οποίας έγραψε το μοναδικό εκείνο τραγούδι, σε στίχους και μουσική δική του, «Στης Πλάκας της Ανηφοριές».
• Ξεχωριστές επίσης περιγραφές έχει καταθέσει ο Μωραϊτίνης σε εξειδικευμένες μονογραφίες παλαιοαθηναϊκών περιγραφών σε περιοδικά και εφημερίδες. Επίσης στα χρονογραφήματά του δεν χάνει ευκαιρία να μην αναφερθεί στην Αθήνα της εποχής του ρομαντισμού, στα γεγονότα της, στους τύπους της και στις περιοχές της.
• «Τα Ρωμαντικά Χρόνια της Αθήνας» είναι το τελευταίο του βιβλίο (1952) με ζωντανές αναμνήσεις της Παλιάς Αθήνας, ενώ το μυθιστόρημά του «Ολόκληρη Ζωή» είναι το μοναδικό αθηναϊκό μυθιστόρημα, μέσα από το οποίο προβάλει ανάγλυφη η κοινωνία της νεότητάς του, με αρκετά στοιχεία αυτοβιογραφίας, όπως οι σελίδες για τον «ατυχή» πόλεμο του 1897στον οποίο είχε πάρει μέρος ο συγγραφέας.
Ο Μωραϊτίνης είναι Αθηναίος από πάππο προς πάππο. Το σπίτι της γιαγιάς του Επιστήμης Τσάκωνα, κόρης του δημογέροντα Τσάκωνα (17ος αιώνας) που κρέμασαν οι Τούρκοι, βρισκόταν στην οδό Λυσίου στην Πλάκα, ενώ στη διασταύρωση Σίνα και Σόλωνος βρισκόταν το πατρικό του. Την παιδική και νεανική του ηλικία ο συγγραφέας την έζησε στη Νεάπολη (σημερινά Εξάρχεια) που «στέναζε» από τις κιθάρες και τα μινόρε των ερωτευμένων νέων, καθώς η περιοχή ήταν η κατ’ εξοχήν κεντρική αθηναϊκή συνοικία αλλά και φοιτητική.
Πέρα από το αδιαμφισβήτητο πνεύμα του, το λυρισμό του, τη δεξιοτεχνία του και το πάθος του για την Αθήνα, ο Μωραϊτίνης έχει το πλεονέκτημα του αυτόπτη μάρτυρα της Πόλης και της εποχής εκείνης. Την έζησε, έχει τον αταβισμό γενεών και την έκλεισε μέσα στην καρδιά του για πάντα. Γι’ αυτό και ζήτησε (συμπτωματικά λίγες μέρες πριν πεθάνει) να λαξευτεί στον τάφο του το εξώφυλλο του βιβλίου του «Τα Ρωμαντικά Χρόνια της Αθήνας». Όπως και έγινε.

7

Φωτογραφία από τον τάφο του Τ.Μ.

8

 

Η θρασύτερη λογοκλοπή

Αρκετά δημοσιεύματα σχετικά με τον Τίμο Μωραϊτίνη μιλούν ευθέως για την κλοπή που έχει υποστεί η λογοτεχνική του δημιουργία και είναι ενδεικτική η αναφορά αυτή του Αδάμ Παπαδήμα:
1
Τα θεατρικά και τα χρονογραφήματά του δεν άφησαν αδιάφορους τους λογοκλόπους. Ειδικά όμως το αθηναϊκό του έργο καταληστεύτηκε κυριολεκτικά κατά τον πλέον βάρβαρο τρόπο. Υπέστη ένα άνευ προηγουμένου πλιάτσικο από γνωστούς και μη «αθηναιογράφους». Ας σημειωθεί ότι μετά τον Μωραϊτίνη και ειδικά μετά «Τα Ρωμαντικά Χρόνια της Αθήνας» επικράτησε φρενίτιδα αθηναιογραφίας που αναζητούσε απεγνωσμένα παλαιοαθηναϊκά στοιχεία. Αυτό από μιας πλευράς ήταν θετικό για την ιστορία αφού καταγράφηκαν πολλές πτυχές της αθηναϊκής ζωής εκείνης της εποχής. Από την άλλη όμως, αυτή η ιστοριογραφία βρίθει ανακριβειών και διαστρεβλώσεων αφού οι περισσότεροι που ασχολήθηκαν δεν είχαν προσωπική μαρτυρία των όσων έγραφαν και αναζήτησαν προχείρως πηγές αμφιβόλου πολλές φορές αξιοπιστίας και όχι σπανίως διαστρεβλώνοντας τα γεγονότα. Έτσι, το μεγαλύτερο μέρος της αθηναιογραφίας στερείται γνησιότητας ενώ δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις να αποσπούν Βραβεία έργα που απέχουν της πραγματικότητας που περιγράφουν.
«Τα Ρωμαντικά Χρόνια της Αθήνας» υπήρξε θύμα άγριας και θρασείας λογοκλοπής τόσο από γνωστό δημοσιογράφο (Γ. Κυριακίδης αρχισυντάκτης της «Αθηναϊκής» και συντάκτης του ευρείας κυκλοφορίας περιοδικού «Ο Θησαυρός»), όσο και από τον «αθηναιογράφο» (!) Δημ. Σκουζέ πρόεδρο του Συλλόγου των Αθηναίων (!), αλλά και από το τότε Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας.
Η σύζυγος του συγγραφέα Μαρία Μωραϊτίνη κατέφυγε στη δικαιοσύνη για τη λογοκλοπή του «Θησαυρού» σε μία δίκη που διήρκησε 11 ολόκληρα χρόνια και τελικά, με αλλεπάλληλες πολιτικές παρεμβάσεις ο Ι. Παπαγεωργίου (με εντολή του οποίου έγινε η λογοκλοπή) απαλλάχθηκε και μόνο ο Γ. Κυριακίδης υποχρεώθηκε σε μία ασήμαντη και συμβολική ψυχική αποζημίωση προς την ενάγουσα. Η οικονομική ζημία που επέφερε δεν ελήφθη υπ’ όψιν. Το βιβλίο αυτό που κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 1952 (τον Σεπτέμβριο του 1952 ο Μωραϊτίνης πεθαίνει) και μέχρι τον Οκτώβριο έχει σχεδόν εξαντληθεί πάνω από το ήμισυ της πρώτης έκδοσης, αιφνιδίως, από τον Οκτώβριο κι έπειτα – που άρχισε η λογοκλοπή του «Θησαυρού» – οι πωλήσεις του έπεσαν κάθετα.
Παραθέτουμε εδώ αποσπάσματα από την περιγραφή της λογοκλοπής από την Μαρία Μωραϊτίνη που δημοσιεύεται στον 6ο τόμο των «Απάντων» του Τίμου Μωραϊτίνη.
Σχετικά με τη λογοκλοπή από τον «Θησαυρό» και τον Γ. Κυριακίδη (κατ’ εντολή του εκδότη Γιάννη Παπαγεωργίου) η σύζυγος του συγγραφέα και επιμελήτρια του έργου του Μαρία Μωραϊτίνη γράφει στον 6ο τόμο των «Απάντων» μεταξύ άλλων:
2

Μεταφέρονται εδώ από τα «Άπαντα» Τίμου Μωραϊτίνη, ενδεικτικώς, αποσπάσματα της λογοκλοπής, έτσι ως δημοσιεύονται.

Η λογοκλοπή από τον Δ. Σκουζέ

« Τα Ρωμαντικά Χρόνια της Αθήνας» καταληστεύτηκαν από τον Δ. Σκουζέ στο βιβλίο του «Νοσταλγίες» αλλά και στο «Η Αθήνα που έφυγε». Σχετικώς η Μαρία Μωραϊτίνη αναφέρει για την λογοκλοπή αυτή στον 6ο τόμο των «Απάντων» τα εξής:
4

Δείτε εδώ τους συγκριτικούς πίνακες της λογοκλοπής. Τα σχόλια ανήκουν στη Μαρία Μωραϊτίνη.

Η λογοκλοπή από το Ε.Ι.Ρ

Γράφει η Μαρία Μωραϊτίνη στον 6ο τόμο των «Απάντων» σχετικώς με τη λογοκλοπή από το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας σε εκπομπή με τίτλο «Ο παππούς που θυμάται».
67a